Recente ontwikkelingen in onderzoek over in standhoudende factoren en de behandeling van obesitas
Dr. Nienke Jonker
Rijksuniversiteit Groningen
nummer
53
Opgenomen in sessies
Donderdag, 15.00 uur, Zaal 82/83
Kernwoorden
obesitas; overeten; aandacht; emoties; gesprekstechnieken
Tags doelgroep
Kinderen en adolescenten
Volwassenen
Tags thematiek en problematiek
Eetstoornissen en obesitas
Tags streams
Cognitieve (gedrags)therapie
Overig
Beknopte samenvatting van het symposium
In Nederland kampt 12% van de volwassenen en 2.5% van de kinderen met obesitas. Mensen met obesitas hebben een verhoogde kans op het ontwikkelen van chronische ziekten en psychische klachten en hebben een lagere kwaliteit van leven. De WHO stelt dat obesitas grotendeels te voorkomen is als mensen hun energie inname beperken, gezonder eten en meer bewegen. Echter laat onderzoek zien dat slechts 20% van de mensen succesvol is in het bereiken van gewichtsverlies op de langere termijn. Het vergoten van inzicht in de factoren die een rol spelen in de ontwikkeling en instandhouding van obesitas kunnen helpen bij het ontwikkelen van effectievere interventies of bij het verbeteren van bestaande interventies. Daarnaast is het van belang dat mensen die overgewicht of obesitas hebben zich respectvol benaderd voelen. Momenteel voelt 2/3 van de volwassenen met overgewicht zich gestigmatiseerd door zorgverleners, met negatieve effecten op de kwaliteit van de geboden zorg. In dit symposium zullen we jullie bijpraten over de recente ontwikkelingen op dit onderzoeksgebied.
In de eerste lezing zal Sieske Franssen spreken over de rol van aandachtsfocus op de neurale reactie tijdens het zien van eten. Zij stelt hierbij de vraag of het letten op of eten lekker is invloed heeft op de belonende waarde van eten. In de tweede lezing zal Nienke Jonker ingaan op de rol van honger en verzadiging in de aandacht voor eten. Zij zal de uitkomsten delen van een pilot studie waarin vrouwen met obesitas gedurende drie weken dagelijks een training hebben gedaan gericht op het verminderen van de aandacht voor eten in verzadigde toestand. In de derde lezing gaat Mégane Ackermans in op de rol van emoties en emotieregulatie op eetgedrag in het dagelijks leven. Zij bespreekt hierbij een studie waarin vrouwen met een gezond gewicht en met obesitas meerdere keren op een dag vragen over emoties, emotieregulatie en eetgedrag hebben beantwoord. In de vierde lezing gaat Bibian van der Voorn in op de uitdaging hoe je overgewicht bespreekbaar maakt. Zij zal onderzoek presenteren waarin kinderen en ouders zijn gevraagd welke bewoordingen zij als passend ervaren bij een empathische, motiverende en niet-stigmatiserende houding.
Auteurs
Nienke Jonker
Rijksuniversiteit Groningen
Universitair docent
Power of mind! Hoe een aandachtsfocus de neurale responsen beïnvloedt tijdens het zien van voeding
Dr. Sieske Franssen
Maastricht Universiteit
Kernwoorden
aandachtsfocus, beloningsysteem, fmri, overeten, obesitas
Inhoud van de lezing
Onderzoek naar neurale responsen bij het zien van voedingsstimuli laten inconsistente bevindingen zien. Wat mogelijk bijdraagt aan deze inconsistentie is dat calorierijke voeding twee gezichten heeft: aan de ene kant een hedonische waarde (het is lekker en belonend) en aan de andere kant een ongezonde waarde (veel calorieën, risico op gewichtstoename). In dit fMRI onderzoek werden 23 vrouwen met overgewicht onderzocht. Terwijl de hersenactiviteit gemeten werd, kregen ze geïndividualiseerde lekkere en niet lekkere calorierijke voeding gepresenteerd en werden ze gevraagd om te focussen op de smaak (hedonisme focus) of op de kleuren (neutrale focus). Interessant was dat er geen verschil werd gevonden in neurale responsen tussen het zien van lekkere en niet lekkere voeding. Wel werd er een sterk effect van aandachtsfocus gevonden, namelijk dat neurale responsen sterker (waaronder in het beloningssysteem) waren wanneer proefpersonen een hedonisme focus hadden en dat dit onafhankelijk was van voedingstype (lekker of niet lekker). Daarnaast werd er gevonden dat wanneer er met multivariate analyse naar patronen van neurale activatie gekeken werd er wel verschil was tussen de voedingstypen en dat dit sterker was tijdens de hedonisme focus. Dit laat zien dat de level van neurale activatie niet gelijk opgaat met de waardering van voeding, maar dat dit wel te herleiden is in de neurale patronen van activatie. Dit onderzoek demonstreert het belang van een aandachtsfocus bij het testen van voedings-gerelateerde neurale responsen.
Referenties en literatuur
Franssen, S., Jansen, A., van den Hurk, J., Roebroeck, A., Roefs, A., (2020) Power of mind: Attentional focus rather than palatability dominates neural responding to visual food stimuli in females with overweight, Appetite 148, 104609, https://doi.org/10.1016/j.appet.2020.104609
Giuliani, N. R., Merchant, J. S., Cosme, D., & Berkman, E. T. (2018). Neural predictors of eating behavior and dietary change. Annals of the New York Academy of Sciences, 1–13. https://doi.org/10.1111/nyas.13637
van der Laan, L. N., de Ridder, D. T. D., Viergever, M. A., & Smeets, P. A. M. (2011). The first taste is always with the eyes: A meta-analysis on the neural correlates of processing visual food cues. NeuroImage, 55(1), 296–303. https://doi.org/10.1016/j. neuroimage.2010.11.055
Poldrack, R. A. (2011). Inferring mental states from neuroimaging data: From reverse inference to large-scale decoding. Neuron, 72(5), 692–697. https://doi.org/10.1016/ j.neuron.2011.11.001
Roefs, A., Franssen, S., & Jansen, A. (2018). The dynamic nature of food reward processing in the brain. Current Opinion in Clinical Nutrition and Metabolic Care, 21(6), 444–448. https://doi.org/10.1097/MCO.0000000000000504.
Auteurs
Sieske Franssen
Maastricht Universiteit
Post doctoraal onderzoeker + docent
Verminderen van aandacht voor eten bij vrouwen met obesitas die net hebben gegeten: een pilot studie
Dr. Nienke Jonker
Rijksuniversiteit Groningen
Kernwoorden
obesitas, aandacht, honger, verzadiging
Inhoud van de lezing
Introductie: Hoewel velen van ons aandacht voor eten in de omgeving hebben wanneer we honger hebben, lijkt het erop dat mensen met obesitas nog steeds een verhoogde aandacht voor eten hebben wanneer ze net gegeten hebben. Hierdoor worden ze continu blootgesteld aan eten en dit zou het voor hen extra moeilijk kunnen maken om hun voedselinname te beperken, laat staan om gewicht te verliezen. In deze pilot studie hebben we onderzocht of het haalbaar en acceptabel is voor vrouwen met obesitas om een training gericht op het verminderen van de aandacht voor eten te doen terwijl ze net gegeten hebben. Methode: Deelnemers waren 25 vrouwen met obesitas en een lijndoel. Tijdens een voormeting werd hun aandacht voor eten in verzadigde staat gemeten en hun zin in eten. De drie weken hierop volgend hebben ze elke dag een aandacht modificatie training van 10 minuten gedaan. Tijdens de nameting werd opnieuw hun aandacht voor eten in verzadigde staat en hun zin in eten gemeten. Het allerbelangrijkste: deelnemers vulden een vragenlijst in en namen deel aan een interview over hoe haalbaar en acceptabel ze de training vonden. Resultaten: De resultaten laten zien dat de training haalbaar en acceptabel lijkt. Zo deden de deelnemers gemiddeld 18.5 sessie (92% van de sessies) en werden van deze sessies 97% op de geplande dag gedaan en 93% in verzadigde staat. Klinische implicaties: Tijdens het congres zal ik ook de uitkomsten op zin in eten en aandacht voor eten en de implicaties van deze studie en zijn uitkomsten bespreken.
Referenties en literatuur
Castellanos, E. H., Charboneau, E., Dietrich, M. S., Park, S., Bradley, B. P., Mogg, K., & Cowan, R. L. (2009). Obese adults have visual attention bias for food cue images: evidence for altered reward system function. International Journal of Obesity, 33, 1063–1073. https://doi.org/10.1038/ijo.2009.138
Jonker, N. C., Bennik, E. C., de Lang, T. A., & de Jong, P. J. (2020). Influence of hunger on attentional engagement with and disengagement from pictorial food cues in women with a healthy weight. Appetite, 151, 104686. https://doi.org/10.1016/j.appet.2020.104686
Jonker, N. C., Heitmann, J., Ostafin, B. D., MacLeod, C., Glashouwer, K. A., & de Jong, P. J. (2019). A new approach to facilitating attentional disengagement from food cues in unsuccessful dieters: The bouncing image training task. Behaviour Research and Therapy, 120, 103445. https://doi.org/10.1016/j.brat.2019.103445
Auteurs
Nienke Jonker
Rijksuniversiteit Groningen
Universitair docent
Emoties, emotieregulatie en eetgedrag in het dagelijks leven in vrouwen met obesitas en vrouwen met een gezond gewicht
Mégane Ackermans
Rijksuniversiteit Groningen
Kernwoorden
obesitas; overeten; emoties; emotieregulatie
Inhoud van de lezing
Achtergrond: Sommige personen kunnen overgewicht of obesitas ontwikkelen omdat ze eten als reactie op emoties. Echter, onderzoek toont aan dat negatieve emoties tot meer, minder of onveranderd eetgedrag kunnen leiden. Het is dus mogelijk dat niet de emoties zelf, maar de manier waarop men emoties reguleert, tot overeten kan leiden. Deze studie vergeleek emotieregulatie strategieën tussen vrouwen met obesitas en vrouwen met een gezond gewicht, zowel retrospectief als in het dagelijks leven. Het onderzocht ook het effect van positieve en negatieve emoties en algemene adaptieve en maladaptieve emotieregulatie op eetgedrag in het dagelijks leven. Methode: Een steekproef van 125 vrouwen met obesitas en 122 vrouwen meet een gezond gewicht vulden een retrospectieve vragenlijst over emotieregulatie in. Een deelsteekproef van 46 vrouwen met obesitas en 54 vrouwen met een gezond gewicht vulden vijf keer per dag gedurende zeven dagen een vragenlijst in over positieve en negatieve emoties, adaptieve en maladaptieve emotieregulatie, en eetgedrag in. We evalueerden eetgedrag met vier maten: overeating, taste-driven eating, hunger-driven eating en food choice. We hebben de volgende hypothesen getoetst: 1) Vrouwen met obesitas gebruiken minder adaptieve en meer maladaptieve emotieregulatie strategieën dan vrouwen met een gezond gewicht. 2) negatieve en positieve emoties voorspellen verhoogd eetgedrag (nl. overeating, taste-driven eating en food choice) met een sterker effect in de groep met obesitas (we maakten geen specifieke hypothese voor hunger-driven eating). 3) Minder adaptieve en meer maladaptieve ER voorspellen verhoogd eetgedrag. Resultaten: Retrospectief was er geen verschil in emotieregulatie tussen vrouwen met obesitas en vrouwen met een gezond gewicht. In het dagelijks leven gebruikten vrouwen met obesitas minder engagement, relaxation, distraction en reappraisal. Bovendien voorspelden positieve emoties meer taste-driven eating in het dagelijks leven in de hele steekproef en was er geen verschil tussen de groepen. Negatieve emoties, daarentegen, voorspelden geen eetgedrag. Ten slotte zullen we ook onze bevindingen over het effect van adaptieve en maladaptieve emotieregulatie op eetgedrag in het dagelijks leven presenteren. Discussie: Onze studie toont aan dat clinici zich bewust moeten zijn van positieve emoties als trigger voor eetgedrag, aangezien dit cliënten met gewichtsproblemen zou kunnen helpen hun voedselinname te beheren. De resultaten met betrekking tot emotieregulatie en eetgedrag zullen gepresenteerd worden en de implicaties hiervan voor de behandeling van gewichtsproblemen zullen besproken worden.
Referenties en literatuur
Ackermans, M. A., Jonker, N. C., Bennik, E. C. & De Jong, P. J. (2022). Hunger increases negative and decreases positive emotions in women with a healthy weight. Appetite, 168, 105746. https://doi.org/10.1016/j.appet.2021.105746.
Auteurs
Mégane Ackermans
Rijksuniversiteit Groningen
PhD student
“Deze woorden over mijn gewicht vind ik goed…” Inzichten voor zorgprofessionals die met kinderen praten.
Irene Gruintjes
Fittizt
Kernwoorden
Kinderobesitas, Gesprekstechnieken, Obesitasstigma, Behandelrelatie, Jeugdzorg
Inhoud van de lezing
Introductie: Overgewicht bij kinderen kan een gevoelig onderwerp zijn. Toch is het niet verstandig het onderwerp om die reden te laten rusten, want op korte of lange termijn kan het leiden tot andere gezondheidsproblemen en een slechtere kwaliteit van leven. Overgewicht bespreekbaar maken vraagt een empathische, motiverende en niet-stigmatiserende houding. Methode: In dit praatje worden de resultaten van twee studies gecombineerd betreffende de terminologie die gebruikt kan worden om overgewicht te beschrijven: (1)kwalitatief onderzoek onder negen jongens en negen meisjes (8-16 jaar) die zorg ontvingen voor hun overgewicht, (2) kwantitatief onderzoek onder 86 kinderen (7-19 jaar) die zorg ontvingen voor hun overgewicht, 90 ouders en 572 zorgprofessionals. Resultaten: Hoewel de kinderen in de gesprekken geen enkel woord unaniem als ‘goed’ of ‘echt niet goed’ beoordelen, gebruiken veel van hen zelf de woorden ‘stevig’, ‘zwaar’ of ‘breed’ om zichzelf te beschrijven. ‘Dik’ en ‘vet’ hebben vaak een negatieve lading door ervaringen met pesten, net als ‘mollig’ voor sommige meisjes. Dertig procent van de kinderen die de vragenlijst invulde, kende het woord obesitas niet. Voor de term BMI was dat zelfs zestig procent. De wens om een normaal en respectvol gesprek over gewicht te kunnen voeren werd door verschillende partijen benadrukt. Discussie: Wees je als zorgverlener bewust van de bredere sociale lading van termen die (over-)gewicht omschrijven en dat betekenissen van die termen niet vastliggen, maar bijvoorbeeld afhangen van de context, de situatie en eerdere ervaringen van alle betrokkenen. Wees je daarnaast als zorgverlener bewust van je eigen (voor-)oordelen rondom gewicht. Kinderen kennen die vooroordelen ook en kunnen die in een gesprek voelen. Klinische implicaties Tijdens het congres zal ik handvatten bieden betreffende passende terminologie binnen de obesitaszorg en ook bespreken welke stigmatiserende ideeën er worden gerapporteerd door zorgverleners die kinderen met overgewicht behandelen, en de potentiële impact daarvan op de kwaliteit van zorg.
Referenties en literatuur
Van Maarschalkerweerd, P., Camfferman, R., Seidell, J.C. & Halberstadt, J. Children’s, Parents’ and Health Care Professionals’ Preferences for Weight-Based Terminology in Health Care. Health Communication, 2020, 1-5.
Stuij, M., Van Maarschalkerweerd, P.E., Seidell, J.C., Halberstadt, J. & Dedding, C. (2020). Youth perspectives on weight-related words used by healthcare professionals: a qualitative study. Child: care, health and development, 1-12.
Auteurs
